Người có tính cách ACHIEVER được biết đến với sự năng động và thiên hướng hành động, thường phát triển mạnh trong môi trường mang lại sự hứng khởi và thử thách. Tuy nhiên, một số tình huống nhất định có thể trở thành nguyên nhân gây căng thẳng đáng kể, có khả năng cản trở hiệu suất và dẫn đến kiệt sức nếu không được quản lý hiệu quả.
Hiểu rõ những nguyên nhân này, nhận biết các dấu hiệu căng thẳng và thực hiện các chiến lược đối phó phù hợp là rất quan trọng đối với bản thân người ACHIEVER cũng như những người quản lý hoặc làm việc cùng họ.
I. Nhận Diện Các Nguyên nhân Gây Căng thẳng Phổ biến Tại Nơi Làm Việc Đối Với Người ACHIEVER
Do người ACHIEVER nhìn nhận thế giới chủ yếu qua Hành động (Action) và có nhu cầu tâm lý cốt lõi về “Sự kiện bất ngờ” (Incidence – cần nhiều hoạt động, kích thích, hứng khởi diễn ra trong thời gian ngắn), các nguyên nhân gây căng thẳng thường xuất phát từ những tình huống cản trở hoặc mâu thuẫn với những động lực cơ bản này:
- Thiếu Hành Động và Sự Hứng Khởi:
- Môi trường làm việc bị coi là “nhàm chán, không có gì mới mẻ” gây căng thẳng cao độ.
- Người ACHIEVER có “nhu cầu cấp thiết về sự hứng khởi”, cần mọi thứ phải “sôi động” với hoạt động diễn ra liên tục.
- Công việc lặp đi lặp lại, đơn điệu, thiếu thử thách mới và kích thích có thể nhanh chóng dẫn đến căng thẳng và mất động lực.
- Các Hoạt Động Mang Tính Thụ Động (Họp Dài, Báo Cáo):
- Họ thường “không thích tham gia các cuộc họp dài chỉ dựa trên trao đổi ý tưởng hoặc thông tin”.
- Việc thích hành động hơn là thảo luận có nghĩa là những khoảng thời gian dài phải ngồi nghe hoặc bàn luận lý thuyết mà không có hành động cụ thể có thể gây khó chịu và cảm giác lãng phí thời gian.
- Thiếu Thử Thách hoặc Kỳ Vọng Cao:
- Mặc dù họ thích thử thách, việc thiếu vắng chúng có thể làm mất động lực.
- Họ phát triển mạnh khi “yêu cầu công việc được đặt ra đặc biệt cao” hoặc khi “phần thưởng đặc biệt hấp dẫn”.
- Một môi trường không có đủ thử thách hoặc cơ hội để vượt qua giới hạn sẽ không kích thích được động lực cốt lõi của họ.
- Quá Nhiều Quy tắc hoặc Thủ tục Hành chính:
- Các tình huống đòi hỏi lập kế hoạch chi tiết, tuân thủ quy trình cứng nhắc hoặc bị giám sát quản lý quá sát sao có thể gây căng thẳng.
- Họ thấy “việc quản lý là nhàm chán” và thích “cứ thế mà làm”.
- Cảm Giác Bị Phụ Thuộc hoặc Bị Người Khác Làm Chậm Lại:
- Khi căng thẳng, người ACHIEVER “không thể chịu đựng được những người ‘phụ thuộc'”. Họ mong đợi người khác tự lực (“tự tìm cách giải quyết đi”).
- Việc bị kìm hãm bởi sự chậm chạp hoặc sự phụ thuộc (theo cảm nhận của họ) ở đồng nghiệp có thể là nguồn cơn gây khó chịu lớn.
- Kết Quả hoặc Sự Ghi Nhận Bị Trì Hoãn:
- Động lực của họ được thúc đẩy bởi việc nhìn thấy “kết quả ngay lập tức”.
- Các tình huống mà kết quả bị trì hoãn, hoặc thành tích (“chiến công”) không được ghi nhận nhanh chóng, có thể làm giảm sự hứng thú và dẫn đến thiếu kiên nhẫn.
- Phong Cách Giao Tiếp Không Phù Hợp:
- Việc được tiếp cận chủ yếu bằng các cách giao tiếp họ không ưa thích (như kênh Nuôi dưỡng – vỗ về, an ủi, hoặc kênh Yêu cầu – trao đổi thông tin/quan điểm) mà không có lời kêu gọi hành động rõ ràng có thể không hiệu quả và tiềm ẩn căng thẳng.
- Tương tự, việc bị quản lý theo phong cách Dân chủ (hỏi ý kiến, thảo luận nhiều), mà họ có xu hướng tránh, có thể là một nguyên nhân gây căng thẳng.
II. Nhận Biết Các Dấu Hiệu và Biểu hiện Căng thẳng Điển Hình ở Người ACHIEVER
Khi một người ACHIEVER trải qua căng thẳng, hành vi của họ tuân theo một khuôn mẫu có thể đoán trước, leo thang qua các cấp độ nếu nguyên nhân gây căng thẳng kéo dài và nhu cầu về sự hứng khởi, kích thích (Incidence) không được đáp ứng. Nhận biết sớm những dấu hiệu này là rất quan trọng:
- Căng Thẳng Cấp Độ 1: Biểu hiện điều khiển “Hãy mạnh mẽ cho tôi” (Be Strong for me) / Biểu hiện bên ngoài “Người làm quá” (Overdoer Mask):
- Hành vi: Dấu hiệu ban đầu là sự xuất hiện của biểu hiện “Hãy mạnh mẽ cho tôi”. Họ thể hiện ra ngoài như một “Người làm quá”. Họ có thể mong đợi người khác tự túc, dùng những câu hỏi tạo khoảng cách như, “Vậy điều đó khiến bạn cảm thấy thế nào?” khi người khác cần hỗ trợ. Họ có thể tỏ ra quá tự chủ và đòi hỏi, ngầm bảo người khác “tự tìm cách giải quyết đi”.
- Giao tiếp: Giọng điệu có thể trở nên hơi lạnh lùng, vô cảm hoặc cố gây ấn tượng. Cử chỉ có thể trở nên cường điệu. Họ có thể dùng “bạn” khi thực ra đang nói về “tôi” hoặc ngụ ý người khác gây ra cảm xúc cho họ.
- Niềm tin Ngầm: “Tôi ổn – Bạn sẽ ổn NẾU bạn mạnh mẽ (cho tôi)”.
- Căng Thẳng Cấp Độ 2: Biểu hiện bên ngoài “Người đổ lỗi” (Blamer Mask) / Hành vi Thao túng (Manipulation):
- Hành vi: Nếu căng thẳng tiếp diễn, họ thể hiện ra ngoài như “Người đổ lỗi”, và cơ chế đối phó tiêu cực của họ là Thao túng xuất hiện. Họ có thể cố gắng tạo ra sự hứng khởi tiêu cực bằng cách “gài bẫy” người khác để gây chiến hoặc tranh cãi, thích thú với kịch tính sau đó. Họ có thể chấp nhận “rủi ro nguy hiểm” ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn hoặc công việc, hoặc “vượt rào” khỏi trách nhiệm công việc để tạo ra hành động. Phương châm “chia để trị” có thể được áp dụng. Họ thường tìm cách “dồn” người khác vào thế bí hoặc gài bẫy.
- Giao tiếp: Trở nên có tính toán và có khả năng không trung thực, nhằm kích động phản ứng hoặc đạt mục tiêu một cách gián tiếp.
- Niềm tin Ngầm: “Tôi ổn – Bạn không ổn”. Cảm xúc ẩn giấu thường là Sự thù hằn.
- Căng Thẳng Cấp Độ 3: Biểu hiện bên ngoài “Người tuyệt vọng” (Despairer Mask) / Cảm giác Bị bỏ rơi (Abandoned):
- Hành vi: Trong tình trạng căng thẳng nghiêm trọng, kéo dài, khi các chiến lược tiêu cực cũng không cung cấp đủ năng lượng, họ có thể rơi vào cấp độ ba, thể hiện ra ngoài như “Người tuyệt vọng”. Cảm giác cốt lõi là Bị bỏ rơi. Họ có thể chủ động chấm dứt các mối quan hệ hoặc có những hành vi dẫn đến việc bị sa thải hoặc loại trừ, từ đó xác nhận nỗi sợ bị bỏ rơi trong tiềm thức. Họ có thể chế giễu những người bị coi là yếu đuối (“Những kẻ thua cuộc!”).
- Giao tiếp: Có thể ngừng lại, hoặc trở nên hoài nghi và tuyệt vọng. Họ rút lui khỏi sự tham gia.
- Niềm tin Ngầm: “Tôi không ổn – Bạn không ổn”.
Quan sát biểu hiện điều khiển ban đầu (“Hãy mạnh mẽ cho tôi”) là thời điểm can thiệp hiệu quả nhất, ngăn chặn sự leo thang thành các kiểu căng thẳng cấp độ hai và ba gây tổn hại hơn.
III. Kỹ Thuật Giảm Căng Thẳng Thực Tế, Nhanh Chóng và Hiệu Quả Dành Riêng Cho Người ACHIEVER
Quản lý căng thẳng hiệu quả cho người ACHIEVER tập trung vào việc đáp ứng tích cực nhu cầu tâm lý của họ về sự hứng khởi, kích thích (Incidence) và tôn trọng bản chất hướng đến hành động của họ.
Chiến Lược Cho Cá Nhân & Nhà Quản Lý:
- Tạo Hành Động & Thử Thách: Thường xuyên cung cấp các nhiệm vụ liên quan đến hành động ngay lập tức, ra quyết định nhanh chóng và có thử thách rõ ràng. Đặt các nhiệm vụ thông thường dưới góc độ khẩn cấp hoặc cạnh tranh. Đưa ra mục tiêu và để họ “thực hiện”.
- Chia Nhỏ Nhiệm Vụ: Đối với các dự án dài hơn, hãy chia chúng thành các giai đoạn ngắn, cường độ cao với các mốc quan trọng và phản hồi tức thì. Điều này cung cấp “liều lượng” hoàn thành và hành động thường xuyên.
- Tạo Sự Đa Dạng & Mới Lạ: Ngăn chặn sự nhàm chán bằng cách luân chuyển nhiệm vụ, giới thiệu dự án mới hoặc cho phép họ khám phá các cách tiếp cận khác nhau. Khuyến khích họ tìm thấy các yếu tố kích thích ngay cả trong công việc thường ngày.
- Cung Cấp Quyền Tự Chủ: Trao cho họ sự độc lập để giải quyết các nhiệm vụ theo cách riêng bất cứ khi nào có thể. Quản lý quá chi tiết là một nguyên nhân gây căng thẳng đáng kể; hãy tin tưởng họ sẽ hoàn thành một khi mục tiêu rõ ràng.
- Sử Dụng Giao Tiếp Trực Tiếp: Giao tiếp bằng Kênh Chỉ đạo và tập trung vào Hành động. Hãy rõ ràng, ngắn gọn và tập trung vào kết quả và hành động cần thiết. Tránh các cuộc thảo luận lý thuyết kéo dài. Bắt đầu cuộc trò chuyện bằng “Làm đi!” hoặc các lời nhắc tập trung vào hành động tương tự.
- Ghi Nhận & Thưởng Nhanh Chóng: Công nhận thành công kịp thời và rõ ràng. Liên kết phần thưởng hoặc sự ghi nhận cụ thể với các thử thách đã đạt được.
- Tạo Điều Kiện Cho Sự Hứng Khởi Lành Mạnh: Khuyến khích họ tìm kiếm các cách tích cực để thỏa mãn nhu cầu về sự hứng khởi, kích thích (Incidence), cả trong công việc (ví dụ: lãnh đạo nhóm phản ứng nhanh, giải quyết vấn đề khẩn cấp) và ngoài công việc (ví dụ: thể thao cạnh tranh, sở thích thử thách). Điều này làm giảm khả năng tìm kiếm sự hứng khởi tiêu cực thông qua thao túng hoặc chấp nhận rủi ro không cần thiết.
- Đặt Ranh Giới Rõ Ràng: Dù cung cấp quyền tự chủ, hãy thiết lập các kỳ vọng rõ ràng về quy tắc, ứng xử đạo đức và tầm quan trọng của việc hợp tác hoặc tuân thủ quy trình cần thiết để ngăn chặn việc vượt quá giới hạn.
- Tự Nhận Thức (Cho Người ACHIEVER): Khuyến khích người ACHIEVER nhận ra các dấu hiệu của biểu hiện “Hãy mạnh mẽ cho tôi” của chính họ (mong đợi người khác tự giải quyết, dùng lời lẽ tạo khoảng cách) như một dấu hiệu cảnh báo sớm về căng thẳng. Khi nhận thấy điều đó, họ có thể chủ động chọn cách đáp ứng nhu cầu về sự hứng khởi, kích thích (Incidence) một cách tích cực (ví dụ: nghỉ giải lao ngắn để tham gia hoạt động kích thích, giải quyết một thử thách nhanh chóng) thay vì để căng thẳng leo thang.
- Nạp Lại Năng Lượng: Nhắc nhở họ rằng ngay cả những người năng lượng cao cũng cần thời gian nghỉ ngơi. Giúp họ tìm cách nạp năng lượng mà vẫn cảm thấy hấp dẫn, có lẽ thông qua thư giãn tích cực về thể chất hoặc nghỉ giải lao ngắn, kích thích thay vì không hoạt động kéo dài.
Bằng cách chủ động quản lý môi trường làm việc để cung cấp sự hứng khởi, kích thích (Incidence) và thử thách tích cực, và bằng cách trang bị cho người ACHIEVER nhận thức về các kiểu căng thẳng của họ, năng lượng cao của họ có thể được duy trì một cách hiệu quả, giảm thiểu nguy cơ hành vi tiêu cực khi căng thẳng và kiệt sức.
vi 
